fbpx
AktualitetLajme

Te pathëna për” Heroin e popullit “ Reshit Collaku nga vëllai i tij

 

Mëngjes herët .Nga një vilë dy katëshe në krye të rrugës “ Rinia “ del cdo ditë një burrë I moshuar . Zbret tatëpjetë rrugës qetësisht dhe çap ndadaltë drejt qëndrës në një nga kafenetë kryesore të hotelit të madh të qytetit “ Enkelana “ buzë bregut të liqenit . Seit Collaku , historian ,vëllai I “Heroit të Popullit” Reshit Collaku qëndron një çast dhe vren me kujdes qetësinë e liqenit që më pas përzihet me klithjen e pulbardhave .Vazhdon ecën përgjatë parkut të madh të qytetit i humbur mes kujtimesh të largëta nga ky qytet ku ai ka lindur dhe nuk i është ndarë këtu në qytetin e Lasgush Poradecit dhe Mitrush Kutelit me perëndimet e vagëlluara ,mbrëmjet si pëlhurë ,dergjiet e përgjumëshme të liqenit, qetësinë, zallin e shkretuar ,pritjen metafizike të varkave dhe shkrumbin e natës …

Me vështrimin e qetë dhe pamjen e tij serioze dhe meditative ai përshëndet kalimtarët prej të cilëve ka shumë e shumë të njohur dhe miq në këtë qytet .Veshja e tij tregon se Seiti ndonse ka kaluar të 80 at është dinamik .Më pas qëndron pranë kafenesë që ai preferon …

Tret veshtrimin në suprinën blu të liqenit duke ndjekur I përhumbur zhytjet e pulbardhave dhe klithjen e tyre që ngjanë me një kor vajtojcash .Avujt e kafesë së ngrohtë ngatërruar me fjollën e tymit të cigars së tij ,i japin një tis ëndërrimtar rrëfimit të tij eskluzivisht për Seiti na pret buazgaz por kur hyjme tek kujtimet për luftën NA CL për dy vëllezrit e tij ,”Heroin e Popullit” Reshit Collaku dhe dëshmorin e atdheut Muharrem Collakun I varë nga nazistët gjermanët në kalanë e qytetit .

Nuk betohem para një lecke që nuk ka snjë vlere per mua

Seiti i përmalluar dhe hera herë e mbytin lotët në rrëfimin e tij e fillon me shkollimin e Reshitit në Akademinë e lartë Ushtarak në Itali .Në ditët e para të prill të vitit 1939 Reshiti Ishte shumë I shqetësuar dëgjonte radiot e huaja dhe merrte informacion rreth asaj që po gatuante italia fashiste me mbretin Zog , pushtimin e Shqipërisë . Atë 7 prill Reshiti dëgjon tek radio Moska se Shqipëria u pushtua nga Italia fashiste .Takon një officer italian që e kishte shumë mik i cili një muaj më parë i kishte bërë dhuratë një pistoletë krejt të re” Naganti “. Reshiti kishtë marrë pistoletën dhe ia kishte kthyer duke I thënë:

– Zotëri kemi qënë miq por që nga dita e sotme që ushtëria tuaj sulmoj Atdheun tim ne do të jemi armiq , unë do të shkoj të luftoj dhe nesër në luftë mund të përballemi dhe unë mund të të vras pikërisht me këtë dhuratën tënde ,prandaj mere pistoletën …Oficeri i lartë Italian ishte shtangur dhe kishte këmbëngulur që Reshiti të mbante pistoletën pasi dhuratat nuk kthehen por Reshiti i vendosur ia klishte lënë në dorë pistoletën dhe ishte laguar i përlotur …nga dhimbja për pushtimin e Atdheut .

Reshiti më pas shkon tek studentët e tjerë shqiptarë të cilët nuk dinin gjë dhe atë mëngjes ishin duke luajtur bilardo ..Ai u jep lajmin e tmërrshëm dhe largohet duke qarë …në mbrëmjen e 7 prillit dëgjoj tek radio Moska se populli shqipatar po luftonte dhe po bënte rezistencë edhe pse mbreti Zog i kishte barktisur dhe nuk ju kishte dhënë armë .Ky lajm sikur e kishte ngazëlluar .Ai kishte mbledhur studentët shqiptarë në Akademinë e lartë ushtarake në Itali dhe midis të tjerash iu kishte thënë ;

– Vëllezër shqiptarë njeriut i duhet jo vetëm jetë por dhe liria dhe dinjiteti që janë po aq të shtrenjat sa jeta .

Në datën 7 ,8 dhe 9 prill të gjithë studentët shqiptarë të Akademoisë ushtarke bojkotuan mësimin .Pasi u kërcënuan rëndë nga komanda e shkollës organizoj një takim me studentët shqipatrë të Akademisë ushtarke .Komandanti shkollës një oficer i lartë ushtark po fliste për “patriotizmin “e njerzëve që e përshëndetën pushtimin e Shqipërisë .Reshiti u ngrit dhe foli me përbuzje për Xhafer Ypin dhe Mustafa Krujën duke u quajtur tradhëtare të kombit shqiptar , se ata janë tradhëtare me 10 flamurë dhe nuk përfaqësojnë popullin shqiptar Komandanti heshti dhe më pas I drejtohet Reshitit ; – Ja shiko si valviten dy flamujtë tanë dhe për këtë do të krenoheni .Reshiti iu kundërpërgjigjet :

– Zotëri ne do të krenohemi kur ta mbrojmë me gjokset tona flamurin tonë si në kohën e Skëndërbeut kur i erdhi në ndihmë Ferdinandit të Napolit dhe jo të rrethuar nga bajonetat tuaj pushtuese .Zëri i Reshitit ishte i fortë dhe shumë prekës .Komandanti i shkollës për të dalë nga kjo situatë e vështirë qetësisht thotë : –

-Zotërinj ushatrakë nga Shqipëria të më ndjeni por unë në këtë cast nuk do të doja që të isha më komandanti juaj .

Më datën 12 prill u mblodhën të gjithë ushtarakët shqiptarë për të bërë betimin .Por për Reshitin nuk kishte asnjë dilemë ai që fëmijë na thoshte se nuk duronte asnjeri që ta përdortë si yzmeqar dhe nuk mund të duhonte një regjim fashist që t`a përdorte .Në cast biseda me shqiptarët filloj të acarohet me ushatrakët shqiptrë të cilët filluan që të bëjnë moral se pse është I domosdoshëm ky betim ; Reshiti ngrihet përsëri dhe ju drejtohet oficerve të lartë italianë :

-Me këtë propogandën tuaj bindëni ato kurvat e politikës , unë jam betuar një herë për Atdheun tim për Shqipërinë .

Kjo ishte një punë përgatitore pasi ceremonia madhështore do të zhvillohej të nesërmen .Koloneli fashist iu bën thirrje që ditën e nesërme ata duhet të betohen .Erdhi dita e nesërme e ceremonisë pompoze …Të gjithë ishin të rrjeshtuar para flamurit Italian .Atmosfera filloj që të elektrizohet ,gjokset e oficerve shqiptarë filluan që të ndizen ata shkëmbyen vështrime të shpejta me njëri tjetrin por sytë e të gjithëve u drejtuan nga Reshiti .

Me një qetësi olimpike Reshiti bëri dy hapa para ,i qetë dhe tepër i sigurtë duke ia ngulur sytë fort oficerit madhor I tha :

“ –Na ndjeni zotëri , ky flamur nuk është i yni .Për cdo shqiptar të vërtetë është krejt i huaj , – prandaj ne s`kemi pse të betohemi para një copë beze që ka për ne aq vlerë sa dhe copat e bezeve që ne mbështjellim këmbët .Koloneli fashist u trondit së tepërmi nga përgjigjia e Reshiti duke e kërcënaur ushtarkisht . Por Reshiti vazhdoj dialogun unë ju thashë të vërtetën zoti komandant …Koloneli u nevrikos dhe filloj të bëjë aludime fyese për Shqipërinë ,sidomos e terrorizonte ajo shprehja e Reshitit beze për të mbështjellë këmbët .Qëndrimi I Reshitit u mbështet edhe nga oficerë të tjerë shqiptrë u prish ceremonia dhe Reshiti u vu nën arrest për disa ditë .

Arratisja nga Italia dhe kthimi në Atdhe

Reshiti pas arratisjes kthehet në vëndlindje .Takon dajën e tij Lytfi Ymerin .I thotë se ndiqej nga italia fshiste dhe duhej të largohej për disa kohë në Jugosllavi .Daja i tij Lytua e përciell Reshitin nga Shën Naumi në drejtim të Ohrit –Manastir dhe me pas Shkup dhe pas disa ditësh mbrin në Beograd .Ishte fundi I vitit 1940 .Reshiti deperton në Beograd në rrethet intelektuale përparimtare të kohës në luftën kundër fashizmit .Në Beograd, Reshiti njihet me vajzën e patriotit Qazim Kokoshi , një nga njerzit kryesorë që mbështeti ardhjen e Ismail Qemalit në Vlorë .Familja Kokoshi ndodhej në Beograd pasi ndiqej nga fashizmi .Vajza e Qazim Kokoshit Myzejen Kokoshi do të kalonte disa muaj bashkë me Reshitin për t`u shkëputur nga njëri tjetri pasi Reshiti largohet .Në muajin Mars 1941 Reshiti kthehet në Atdhe për të luftuar fashizmin .Reshiti fillimisht qëndron disa kohë në Pezë dhe më pas shkon në Mokër ku krijon në mars 1942 Cetën e Mokrës .Ceta bëhet tmerr për fashizmin . Reshiti si një njeri shumë i dashur me popullin dhe si një strateg ushtarak kalon disa aksione të suksesëshme dhe 17 maji 1943krijon Bataljonin e Mokrës .

Pas krijimit të bataljonit Reshiti kalon cdo prag të shtëpive të fshatarve të varfër që ishin mbështetja kryesore e luftës .Cdo vatër mokrare e priste me shumë dashur Reshitin ai i bënte të përlotreshin me fjalimet e ngrohta dhe me plot dashuri për atdheun.

.Një ditë në një fshat të Mokrës një plak patriot i moshuar u përlot nga Reshiti dhe i thotë që ta presi pak se ka një porosi për të .Pas pak kthehet plaku me një flamur të vjetër shqiptar të cetave të Cerciz Topullit dhe të Mihal Gramenos dhe :

-Mere more bir I drejtohet ai Reshitit e kam ruajtur në fund të sëndyqit këtë flamurin shqiptar : -Mere dhe të valojë ky flamur kuq e zi në duart tuaja që do të na sillni lirinë .. .Reshiuti mori dhuratën e shenjtë nga plaku trim e patriot e puthi flmurin kuq e zi dhe qau ,më shumë se cdo herë tjetër ai kuptoj barrën e rëndë që atyre iu kishte vënë populli që kishin dalë në krye të popullit për ta cliruar nga pushtuesit

Beteja e Pojskës

Është një nga betejat më të përgjakëshme që ka zhvilluar bataljoni “ Reshit Collaku “më 16 korrik shtabit të bataljonit i kishte ardhur një informacion se nga qyteti I Korcës ishte nisur një autokolonë me forca fashiste .Morën pjesë në këtë beteje 120 partizanë që përvec bataljonit te Mokres mori pjesë edhe bataljoni Dumresë dhe ai I Bërzheshtës .Pas një plani të detajuar të konmandantit Reshit Collaku I cili kishte bërë skemën e betejes deri në detaje . .Rreth orës 8 të mëngjesit fillimisht u afruan tre makina me ushatrë fashistë që vinin nga Pogradeci pas pak vjen dhe një veturë e shoqëruar nga dy autoblinda .Pjesa ballore e pritës me Reshit Collakun në ballë sipas planit bënë një sulm të rrufeshëm dhe të befasishëm duke u plagosur rënëdë gjeneral Trikolini që ishte duke udhëtuar në veturë dhe duke ngelur të vrarë plot 29 fashistë italianë .Fashistët kërkojnë ndihma dhe forca të freskëta .të cilat vijnë pas pak nga Qafë Thana .Nga liqeni vjen një skaf I blinduar nga Ohri I cili qëllon papushim pozicionet e partizanëve pas pak vijnë dhe dy aeroplanë gjuajtës të cilët bombardonin papushim pozicionet .Në këto rrethana komandanti Reshit Collaku me një grup partzanësh mbron me zjarr shokët dhe urdhëron që ata të tërhiqen në kodrat e Hudënishtit .Në këtë moment vrtitet heroikisht Reshit Collaku dhe 9 partizanë të tjerë si Ptolemë Xhuvani , Siri Kodra , etj

Seiti gjatë rrëfimit fillon të qajë .Reshiti nuk ka qënë dakort që beteja të zhvillohej atje në fushën e hapur të Pojskës ,por Pilo Pelisteri qe ishte komisar bataljoni ngul këmbë që betja të bëhej aty …ja mendo një kovac si Pilo Peristeri nga Korca në emër të partisë I kundërvihet një strategu ushtark sic ishte Reshiti . Ai donte ta zhvillonte aksionin në Piskupat 2 km më tutje mes gërxheve dhe shkëmbinjëve ku kishte mundësi që mund të sulmoje dhe të mbroheshe .

Në orët e mabsdites fashistët italianë në formë triumfale I sollën 10 trimat e vrarë në betejën e Pojskës në qytetin e Pogradecit dhe i lanë që t`i shihte populli .E vecanta ishte se oficeri fashist që I kishte bërë në Itali dhuratë pistoletën Reshiti dhe ia ktheu mbrapsh pas sulmit fashist më 7 prill 1939 I ra sipër Reshitit të vrarë dhe filloj që ta qajë me kujë. Në Akademinë ushatrake kishin qënë shokë të ngushtë .Oficerët që ishin përrreth e ngritën forcërisht dhe e laguan që aty . Skena ishte shumë prekëse Ndërsa nënëa e Reshitit ,nënë Qerimja hapi derën e shtëpisë dhe qeras njerzit me karamele dhe llokume ;

-Trimat nuk vdesin tha ajo unë sot po e martoj Reshitin …

Lasgush Poradeci I kushtoj një baladë kësaj ngjarie : -Një tym një mjegull duket ,/ ca krisma ndihen larg/një tufë trimash sulen me shpirt e zemër flakë …Mokër e Gorë brigje brigje /digje bre Collaku digje /dil në Pojskë që prej mali / …zbrit dhe lësho rrufetë /ndize Pojskën anembanë ….

Dashuri e përjetëshme

Pas clirimit të vendit familja Kokoshi kthehet në Atdhe .Myzejeni ishte njohur me lajmin e vrasjes së Reshit Collakut të fejuarit të saj .Ajo I dërgon një letër babit të Reshitit Isuf Collakut ku e ve në dijeni se do të kthehet në shtëpinë e Reshit Collakut pasi është burri i vetëm që ka njohur dhe mbi Reshitin nuk vinte asnjeri .Më 28 nëntor 1946 në shtëpinë e Collakëve troket në derë një vajzë e re me nëj valixhe në dorë .Ishte Myzejen Kokoshi nga Vlora e fejuara e Reshit Collakut .Të gjithë ne e shihnim për herë të parë .- Babi ,Isuf Collaku I ka thënë :

– Ty vërtet të kam nusen e djalit por ti je e re ,kështu e ka jeta ,Reshiti u vra për lirinë e atdheut .Myzejeni pasi na hodhi një vështrim të gjithëve na tha :

-Unë kam ardhur në shtëpinë e burrit tim dhe nuk largohem .Vërtet Reshiti është vrarë dhe po tretet nën dhe unë kam ardhur këtu të tretem mbi dhe për Reshitin .Ishte vërtet moment prekës dhe plasi kuja tamam si atë ditë kur u vra Reshiti .

Ditët kalonin dhe Myzejeni jetonte në shtëpinë e burrit të saj .Në vitin 1962 tregon Seiti me shumë emocion , do të ketë një emocion tjetër kulmor .Nga vorrezat e qytetit të Pogradecit u nxorrën eshtrat e Reshit Collakut dhe u rivarrosën në vorrezat e Kombit në Tiranë atje ku ishin heronjtë e tjerë .Përvec kujës së madhe që ka ngritur atë ditë në vorreza Myzejeni para eshtrave të Reshitit atë ditë ajo na la një amanet tjetër :

-Kur të vdes do të më varrosni tek ky varr ku nxorëm sot eshtrat e Reshitit …

Më datën 20 maji 1969 pas një sëmundje të gjatë nga zemra Myzejeni vdes .Ishte një varrim madhështor ku ka marrë pjesë I gjithë qyteti I Pogradecit për të respektuar atë grua të rrallë

besnike e cila jetën e saj e mbylli vetëm me disa kujtime të bukura të një dashurie të pakufishme dhe të përjetëshme për Reshit Collakun .Ajo prehet pikërisht në atë varr ku u preh për disa vjet I dashuri I saj I përjetshëm ….

Të vecanta :

Për veprimatrin e tij antifashiste në Begrad pas clirimit në vitin 1946 Jugosllavia e asj kohe e shpalli “ Hero të popullit Jugosllav .Madje ftoj babin e Reshitit në Bograd duke iu dhënë me ceremoni medalja dhe iu lidh një pension familjes për kontributin e Reshitit .Një nga rrugët kryesore në Beograd edhe sot mban emrin “ Reshit Collaku .Pas prishjes së mardhënieve me qeverinë e Titos nga komunistët babin e Reshitit Xha Isufin e detyroj qeveria komuniste asaj kohe t`a: kthejë medaljen e artë të “ Heroit të popullit “ në amabasadën Jugosllave në Tiranë dhe të refuzojë pensionin …

Amanet I Reshit Collakut për varrimin e Riza Cerovës

Ishte gusht I vitit 1935 Reshiti kishte kryer vitin e parë në Akademinë e lartë ushtarke dhe ndodhej në Pogradec .Më 22 gusht në mbrëmje Reshiti kishte marrë vesh se xhandarët e Zogut kishin vrarë Riza Cerovën .Reshiti ishte bërë shumë nervoz takon xha Isufin babin e tij dhe I thotë : – Dje xhandarët e Zogut në një mal midis Pogradecit dhe Korcës kanë vrarë Riza Cerovën . Trupin do ta sjellin në Pogradec ku dhe do të zhvillohet varrimi .- Merru ti baba me varrimin e tij dhe varrin e tij vendos një shenjë dalluese se Riza Cerova ka qënë një patriot I madh .

Kush është ky Riza Cerova e kishte pyetur xha Isufi të birin Reshitin :

-Ja po t ë them shkurt dicka I thotë Reshiti xha Isufit:

Më 1912 Riza Cerova merr pjesë me forcat vullnetare të Skraparit kundër grekëve ku dhe plagoset , më 1920 me 300 forca shkoj dhe mbrojti kongresin e Lushnjës , në 1935 merr pjesë aktivisht në kryengritjen e Fierit me forcat më përparimtare .Reshiti kishte marrë informacion se se në tentaivë për të ardhur në drejtim Pogradecit dhe do të të kalonte kufirin në afërsi të Shën Naumit për në Jugosllavi, qindra xhandarë të Zogut e rrethuan nga të gjitha anët ashtu si një drer në mes të pyllit dhe e kishin bërë shoshë me plumba .Një xhandar që kishte marrë pjesë në vrasjen e tij pak ditë më von ka deklaruar se në momentin që nuk kishte nga të shkonte I rrethuar nga të gjitha anët Riza Cerova u ul mori një grusht me dhe e puthi dhe tha : Rrofsha për jetë moj Shqipëri, ta bej hallall gjakun ty !

E sollën xhandarët trupin e Riza Cerovës në Pogradec dhe e vendosën para Bashkisë .Disa xhandarë e pështynin – C`bëni more ju kishte thënë xha Isufi ,turp të kini me të vdekurin merreni ju ? Një grup intelektualësh të Pogradecit me prirje demokratike dhe antizogiste kishin përgatitur disa kurora dhe mbasdite von e varrosën tek kodra te Vërdovës poshtë një gështenje .Xha Isufi kishte marrë me vete në varrim edhe një hoxhën e qytetit që I bëri ceremoninë .

Pas clirimit në vitin 1945 vjen në shtëpinë tonë Tomorri djali I Riza Cerovës .Babi Isufi I tregoj varrin e Rizait dhe I tha që e kam amanet nga Reshiti . Tomorri eshtrat e të jatit për t`a varrosur në Skrapar dhe më pas ai u varros në vorrezat e kombit në Tiranë …Kjo ishte rrëfenja e Seit Collakut vëllai I “ Heroit të Popullit “Reshit Collaku

Bardhyl Berberi

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Related Articles

Leave a Reply

Your email address will not be published.

Back to top button