fbpx
LajmeRetro

Masakra e Borovës ,dëshmitari tregon tmerrin asaj dite

 

(Me 6 korrik mbushen 72 vjet nga Masakra me e madhe e nazisteve gjermane )

Vetëm 5 km larg qytetit të Ersekës në trekëndshin Korçë –Ersekë –Leskovik ndodhet Borova .E shtrirë në këmbët e malit të lartë të Gramozit të çon përfytyrimin tek një dimër i gjatë me borë ,tek pranverat e ndezuar me blerim me verën e freskët të puhizave që vijnë nga pylli tek vjeshta piktorike prej ylberi .Lumi i vogël i fshatit që gjatë verës pothuajse shteron fare më pas dekori pasurohet me gryka të thepisura ku del uji i pastër burimi lugina dhe korije njëra pas tjetrës me një blegtori të mbarë dhe tufa pëllumbash të egër që kanë bërë folet në majë të honeve të thepisur .Por ,Borova përveç natyrës klimës së saj ka tarditën kulturën dhe mikpritjen . Borova ka nxjerrë edhe njerëz të shquar si Ligor Martinin kryetarin e shoqatës “Dëshira “ në Sofje .Por emir i Borovës është bërë shumë i njohur me një masakër të paparë nga bisha naziste e cila në verën e vitit 1943 ka provuar një nga masakrat më të mëdha dhe më çnjerzoret e bishës nzaziste 107 të vrarë një fasht i tërë i djegur prej të vrarve kishte nga foshnjat e djepit deri tek të moshuarit në moshën 80 vjeç femra nga 107 viktimat 67 ishin femra .Më 6 korrik 1943 e gjithë Borova kulloj gjak akte çnjerzore dhe drama të padëgjuara ndonjëherë ,shtëpi të zhuritura familje të tëra të vrara nga bisha naziste .Njëriprej tyre është 85 vjeçari Spiro Tota tregon për herë të parë ndonse një 12 vjeçar athere se si i gjeti të vrarë te pragu i derës nënën e tij motrën gjyshen djalin e xhaxhait vajzën e xhaxhait dhe si i varrosi sëbshku me babain e tij në oborrin e shtëpisë së tij në Borovë me një shatë …

Spiro Totua një burrë i moshuar rreth 85 vjet prej disa vitesh jeton në qytetin e Pogradecit ai wshtw ndarw para pak kohwsh nga jeta .Duke pirë kafen e mëngjesit në një lokal buzë liqenit ,Spirua vendos të më tregojë për gazetën “ Telegraf “historinë e familje së tij të zhdukur .Ndonse kanë kaluar plot 72 vjet dhe ai atherë ka qënë vetëm 12 vjeç ,Spirua i ruan krejt të gjalla ato skena .Sytë e tij flakërohen dhe kujtesa fillon ti rrahi si një puls ..Rreth orës 10 të paradites nëna ime Eftalia atherë 38 vjeç kishte përgatitur ushqimin për babain Pandeliun që ishte në mullirin tonë rreth 1 km larg fshatit .Nuk kishin kaluar as dy orë që po qëndroja në mulli me babain dhe dëgjohet një batare e gjatë të shtënash .Pas pak na vjen në mulli qeni ynë i shtëpisë, Bello i thoshim ,ai hungëllinte dhe lëpinte plagën që i kullonte gjak .Babaj e ndjeu se diçka e keqe na kishte ndodhur në familje .Ndërkohë në mulli mbrin Thomaidha Lika me dy motrat e saja të vogla në krahë dhe i thotë babait gjermani po bën hatanë në fshat djeg dhe vret çfar i del përpara .Ndërkohë që filluan të dëgjohen të shtëna më të shpeshta dhe shtullungat e tymit ishin ngritur deri në qiell .U kthyem në fshat më babanë .Shtëpi të djegura dhe mure të spërkatura me gjak ,rrugët e kalldrëmta të fshatit ishin mbushur me kufoma .Babaj më kishte kapur pas dore dhe me hap të shpejtë po drejtoheshim tek shtëpia jonë por shtangëm .Tek dera e jashtme e shtëpisë gjetëm të shtrirë për tokë nënë Eftalinë dhe motrën 17 vjeçare Poliksenin .I kam para syve kokën e çarë të motrës dhe të nënës nga disa plumba që iu kishin depertuar tejpërtej pak më tutje gjyshja ime 75 vjeç dhe pas gjyshes vinin me radhë vajza e xhaxhait Venti dhe vëllaj i saj Koçua …Ishin qëlluar nga disa plumba me breshëri fillova të ulurij për njerzit e mij .I mori babaj kufomat në krahë dhe i futi një nga një në oborrin e shtëpisë .Babaj pasi qëndroj disa çaste para trupave të pajetë të nënës ,motrës gjyshes dhe kusherinjëve të parë .Në masakër ishte vrarë edhe prifti i fshatit Grigor Papa. Tek secili që iu hidhja sytë më rrëqethej trupi. Sëbashku me babain iu përkëdhelëm fytyrën iu fshim gjakun nga plagët e plumbave dhe iu merrnim duart në dorën tonë ,të gjithë pajetë nuk doja t`ju besoja syve .Edhe lotët më shtërën nuk kisha më lot për të nxjerrë isha tharë krejt babai më tha që duhet t`i varrosim por unë nuk pranoja do ti marrim me vete në mulli i thashë unë .Por babai më bindi se ne duhet t`i nderonim dhe i vdekuri që t`a nderosh duhet t`a varrosish .Me nga një shatë në dorë vetëm ato ndodheshin filluam të hapim nga një gropë jo shumë të thellë se nuk mundeshim por vetëm sa i mbuluam me dhe se ishte vapë e madhe dhe prisheshin kufomat .Pasi bëmë varrimin e tyre pas disa orësh shkuam përsëri tek mulliri ynë e lamë shtëpinë tonë krejt e rrënuar …Të gjithë ata që kishin ngelur gjallë bënin të njëtën gjë i varrosën të afërmit në oborret e shtëpive të tyre .Edhe pas dy ditësh pas masakrës kishte ende kufoma të pavarrosuar .Ajri në fshat ishte i prishur kufomat binin erë të rëndë .Ishte rreziku i një epidemie …Pas disa ditësh në përfytyrimin tim u skalit fjala jetim kur një bashkëfshatar që dotë bluante ca misër i thotë babait ,këtë jetimin si e ke ? babaj i kafshoj buzën unë vërtet kisha ngelur jetim .Në mesnatë shkum tek mulliri atje gjetëm shumë bashkëfshatrë tanë të rrënuar .Mulliri ishte një ndërtesë tre katëshe karakteristike mullirit tonë i thoshin “Mulliri i Totës “ dhe babait Millona .

Nata e parë u gëdhi me uri dhe pagjumësi për më shumë se 40 veta që ishin grumbulluar aty duheshin ushqyer .Mbaj mend se babaj kishte aty në mulli vetëm një sasi elbi të cilën pasi e bloj pasi e përzjeu me ujë dhe kripë e bëri si kaçanak duke iu dhënë të gjithjve nga një racion .Babaj atë ditë ishte shumë i heshtur dhe hera herës mundohej tju jepte zemër atyre njerzëve të dëshpëruar por edhe ai vetë ishte i dëshpëruar sapo kishte varrosur njerzit e tij më të dashur ,por dhimbja të bëka të fortë thoshte babai ..Jeta vazhdon ..dhe vërtet tha Spirua jeta vazhdoj por jo harresa gjithçka e ruaj në memorjen time .

Bardhyl Berberi

 

 

 

 

Related Articles

Leave a Reply

Your email address will not be published.

Back to top button