fbpx
AktualitetLajme

A do te kete ndonjë ditë shtëpi muze Poradeci dhe Kuteli …

 Gjithësecili nga ne pogradecarët vihet në siklet kur vijnë të huajtë dhe duan të shohin shtëpitë e dy gjenive Lasgush Poradecit dhe Mitrush Kutelit pasi prej dekadash është premtuar se do të ngrihen por fjalët e premtimet I ka marrë era …Në shtator të vitit 2007 me rastin e 100 vjetorit të Kutelit pas monumentit tw Lasgush Poradecit edhe monumentin e Kutelit dhe njëherazi u vendos që të ngrihej shtëpia muze .Në shtator 2007 mbi themelet e shtëpisë së vjetër të djegur nga fashistët italianë në muajin shtator 1943 . Ishte siguruar dhe fondi nga biznesmenë pogradecarë dhe u vendos guri I parë I themelit për ngritjen e shtëpisë muze .Atë ditë në ceremoni djali I Kutelit, Pandi tha para të pranishmëve se : Historia e Pogradecit ndaj njerzëve të shquar të tij ka pasur shumë erozione në të kaluarën më vjen mirë që po ju kthehemi vlerave .

Por populli thotë e thëna me të bërën e ndan një lumë I tërë .Dhe kanë kaluar gati 9 vjet që shtëpia muze ka ngelur në themelet e saj …

Pa dashur me kujtuan vargjet e një epitafi të Kutelit :

-O ju që mbeti në jetë

-Bini tingullit sic dini vetë

-Askush nuk ju mban dorën kurrë

-Hidhni gurë ,hidhni gurë …

Nëse do të mbaronte shtëpia muze sipas projektit familja e Kutelit , Atalanta dhe Pandi do të sillnin material të pasura nga jeta e babit të tyre për ta paisur muzeun me të gjitha materialet e nevojshme . Shtwpia ngeli nw themelet qw nga viti 2007 mbaroj pwrurimi u vendos guri I parw dhe kaq …

Po me Lasgush Poradecin cfar ka ndodhur .Pas vdekjes së Lasgush Poradecit më 7 nëntor 1987 vajzat e tija e shitën shtëpinë një pogradecari Koco Krestes I cili e prishi kullën sic e quante Lasgushi dhe ndërtoj një shtëpi të re .Ai shkoj në Institutin e monumenteve dhe miratoj një project të shtëpisë së re pothuajse si shtëpia ku ka banuar poeti .Madje Kocua thotë për se ai e dinte se në të ardhmen kjo shtëpi do të kthehej në muze …Madje ai thotë se është I gatshëm që shtëpinë ta kthejë në muze por me një kusht që personi që do të kujdeset për shtëpinë muze të jetë një pjestar I familjes së tij I punësuar nga Bashkia …

Cfar mbetet të vendosen materialet .Jam befasur kur kam parë një ekspozite nga shtëpia botuese Argeta –LMG dhe drejtuesi i kësaj shtëpie botuese Mehmet Gëzhilli .Që në fillim duhet thënë se ekspozita ishte një befasi për mua dhe të pranishmit 150 fotografi të poetit me personalitete të ndryshme dhe të afërm dhe familjarët e tij pjesa më e madhe ekspozoheshin për herë të parë dhe rreth 1500 studime biblografike dhe artikuj të ndryshëm që janë shkruar rreth veprës së Poradecit .Në këtë ekspozitë ishin ekspozuar të gjitha botimet e Lasgush Poradecit në Shqipëri ,Kosovë dhe Maqedoni dhe ndodheshin të gjtha veprat e përkëthyera prej tij .Kalojmë nga njëra anë e pavionit tek tjetra dhe sheh poetin në Manastir fare të vogël ku ndoqi kolegjin rumun në dhe më pas në Selanik ,Bukuresht më pas në Vjenë dhe Grac të Austrisë.Një galeri e tërë fotosh të shumta të pabotuara më përpara nën shoqërinë e Fishtës ,Asdrenit ,Koliqit,Aleks Budës ,Tefta Tashkon ,me Kadaren dhe shumë miq të autorit në gjithë rrjedhën e jetës së tij deri tek një foto e rrallë para pak ditësh para se të vdiste me sy të përmallur …Për këtë ekspozitë Mehmet Gëzhilli ka punuar mbi 10 vjet dhe siç thotë ai këtë e ka bërë nga dashuria e madhe që kishte për poetin …Këtu gjen gjithçka që ka shkruar poeti dhe që është shkruar për të njëherazi të shoqëruara me foto të rralla .Kjo ekspozitë ishte vërtet një muze …Vajza e poetit Marie Poradeci do të shprehet se vetëm me një dashuri të madhe mund të realizosh këtë punë të jshtëzakonëshme që me plot gojë mund të them është kolosale …Nëpër pavion zbulon kosiderta dhe artikuj kritike që janë shkruar për veprën e Poradecit ..Shfletojmë një studim të Aleks Budës atherë kryetar i Akademisë së Shkencave i cili shkruante :Miku im po ta them sot se je qënë patriarku i poezisë shqiptare ..Je një lirik i përjetëshëm që ke shpirtëzuar fjalët ,gjallëruar brigjet ,liqenin ke bërë këngëzimet e ujrave lëvizëse ke imazhe delicate në poezinë tënde dhe diell përhapëse …

Një studim i Sabri Hamitit pas botimit të veprës së Lasgush Poradecit në Kosovë ndër të tjera ai shkruan “ Në poezinë shqipe nuk ka poet që të ketë krijuar një sistem kaq të mvetësishëm e orgjinal si Lasgush Poradeci ..

Shkrimtari Sterjo Spasseja në një studim ndër të tjera shkruan ; Që kur kam qënë në klasat e ulta të pedagogjikes në Elbasan poezia e Lasgush Poradecit më ka hyrë thellë në zemër poezia e tij është si një krua me aftësi dehëse dhe shijën e tij dehëse duhet t`a provojë çdo lexues ….Një studim i Vedat Kokonës i cili sjell kujtimet e tij gjatë kohës që kanë punuar sëbshku në redaksinë e përkëthimeve .Ne, shkruan ai, me Lasgushin bënim polemika në redaksi madje edhe të ashpëra për përkëthimet .Lasgushi ishte një kalkulues i rreptë edhe gjatë përkëthimeve duke ruajtur edhe nuancat më të holla të përkëthimit .

Ismail Kadare do të theksonte në një artikull kushtuar lasgushit ..Poetët nuk vdesin .Ata i përkasin kombit .Lasgush Poradeci është shdërruar në një profet të vërtetë duke marrë për mbiemër emrin e qytetit të tij të lindjes duke hedhur poshtë një proverb të keq që thotë se poetëtë e njerzit e mëdhenj nuk i njeh vendi i vet ky proverb me Lasgushin mie poshtë .

Në nëj kënd tjetër shohim poezinë e tij të parë që ka shkruar Lagushi kur ishte në vitin e parë të liceut rumun në Manastrir :

Galiçica mal` i thatë

Me dëborë mbushur plot

Qajnë burrat ,qajnë gratë

Qajnë vajzat derdhin lot ..

Më poshte shprehet Lasgushi nuk e mbaj mend por kjo do të jetë poezia e parë që kam bërë .

Në një kënd tjetër gjen kujtime të poetit mbi artin ..

Ndër të tjera në një bashkëbisedim të tija me miq Lasgushi thotë ;

-Poezia është e para ajo formon shpirtin e kombit .Kështu nëse lexon një roman ke bërë një bashkëbisedim ndërsa një libër me poezi është një formim ,përpara të gjithave është poezia .Ajo formon shpirtin e kombit …Prandaj duhet shkruar poezi jo të mirë por shumë të mirë ,jo të lartë por shumë të lartë ,,shumë të thellë shumë të gjërë që t`i vemë shpirtit të kombit themele të shëndosha …

Një bashkëbisedim i poetit me Petraq Kolevicën kur ky i fundit e kishte vizituar në shtëpinë e tij në Pogradec i kishte thënë se kjo shtëpie duhej riparua mjediset që të mbetej besnike nga struktura e saj e parë ku Lasgushi kishte banuar një jetë të tërë sepse i kishte thënë si me droje Kolevica nesër kjo shtëpi do të jetë patjetër një muze ..

-Muze ia pret Lasgushi ,…hë, unë muze kam “Vallen e luleve ” dhe “Yllin e zemrës “

jo këtë shtëpi karekatinë ..Librat me poezi do të mbeten ..Gjer më sot shumë veta kanë shkruar kundër meje por asnjëherë nuk iu jam përgjigjur se poeti nuk përgjigjet .Poeti bën veprën .Vepra le të përgjigjet .Po të mos flasi vepra poeti nuk ka se çfar thotë ..

Moikom Zeqo në një studim të tij zbulon ëngjijt e pikturës së Lasgush Poradecit ndër të tjera ai thekson ; Dy këngë të Tefta Tashkos dhe një recitim i Sandër Prosit dhe nëj portret i piktorit gjerman Karl Blohm kushtuar Lasgushit …Dhe më pas zëri i poetit nga një incizim që e ruan m efanatizëm Thoma Angjeli :

-Qiell me zhgaba shqipëtar

-Male mbushur me dragona

-Këto fusha të derdhur n`ar

-Deti plot margaritar

-Këto janë viset tona !

Piktura e brendëshme e Lagush Poradecit na shpalos mrekullitë fabuleske të liqenit ,lëvizjen në shtërgatë ,urinë botiçeliane të të dashuruarve ,sakrificat biblike të pelikanëve që Lasgushi i mbiquan Nositë …stidimet dhe artikujt janë të pafund rreth 1500 të tillë ne shkëputëm ndonjë fragment nëpër të por aty ka gjithçka ..të gjithë vizitorët kanë ngelur të mrekulluar .”Piktori i mertituar “Anastas Kostandini që ishte edhe përgjegjës i galerisë së arteve tepër i impresionuar është shprehur se ;

.-Vërtet gjithmon kemi ëndërruar për të patur një material të bollshëm për poetin tonë që ne padyshim si pogradecarë jemi krenarë për Lasgushin por Mehmet Gëzhilli na ka bërë një sfidë ai na ka sjellë tërë këtë arsenal të bollshëm për Lasgushin desha të them atë që ne na duhej për lasgushin dhe kjo ekspozitë duhet të konservohet patjetër dhe të ruhet nga Bashkia dhe nëse ai premtim që ka prej vitesh për t`u këthyer shtëpia e Lasgushit në muze nëse nuk u bë shtëpia muze le të vendoset ky material në një sallë të veçantë dhe për çdo vizitor që vjen në Pogradec dhe kërkon diçka për Lasgush Poradecin e gjen këtu me bollëk pasi këtu është gjithçka për poetin e madh .

Por ndërkohë që largohesh nga ekspozitë mbresa lënëse të bie në sy që pallati i kulturës që mban emrin e Lasgush Poradecit që nga viti 1988 nuk ka një stendë apo foto të poetit që secili që vjen viziton këtë pallat duhet t`a kuptojë se pse ky pallat kulturë mban emrin e poetit .Të vjen kqe kur sheh suvanë e rënë nëpër koridore apo xhamin e thyer të derës kryesore madje dhe ajo pllaka historike kur është vendosur emri i “ Lasgush Poradecit “ e zbuluar nga Ismail Kadare në dhjetor të vitit 1988 është zhdukur !

Me të drejtë iu thoshte Lasgushi miqëve të tij kur pinin kafe : Kurt ë vdesë Llazari ( Lasgushi ) nuk do t`i bëhet as varri më von do t`I ngrihet lapidari …Dhe kjo profeci u realizua lapidari ( monumenti u ngrit po muzeu , jo pa qëllim e kujtuam këtë material të bollshëm që ka për të dy korifenjtë e kulturës shqiptare duhet vetëm një përpjekje e vogël për të ngritur në shtëpitë e tyre nga një muze …

Bardhyl Berberi

 

 

 

 

 

 

Related Articles

Leave a Reply

Your email address will not be published.

Back to top button